Breunis, 3 februari 2012
Zuid-Afrika , Ballito Bay 29°

Make a plan - omweg (vervolg)

Mijn eerste aangeschafte rugbyshirt ooit, is er een van het nationale team van Malta. Het shirt is verdeeld in vier rechthoekige vakken: twee keer wit, een keer rood en een keer blauw, het laatste met wit Maltezer kruis. In het midden van de jersey vertelt een geel vlak dat pils - want ondergistend - van bierbrouwer Cisk van de beste kwaliteit is. Ik voel me trotse eigenaar van een collector’s item, wandelende reclamezuil en ridder van de Johanniter Orde ineen. Het shirt kocht ik in Harare voor vijf dollar. Maar omdat Kundi - de moeder van Lesley - geen wisselgeld had, betaalde ik haar tien. Kundi had het shirt opgeduikeld in Mozambique, waar ze regelmatig heen gaat om kleren te halen. Ze heeft verschillende winkeltjes op kledingmarkten in Zimbabwe waar ze deze smokkelwaar verkoopt. Ik vermoed dat ik de Maltezer variant van Stichting Dorcas dankbaar moet zijn dat ik nu de vergulde eigenaar ben van het redelijk unieke verzamelobject. Voor iedereen die nog twijfelt aan de uniciteit en heel toevallig ook een rugbytricot van het nationale team van Malta heeft: dat van jou heeft vast geen duizenden kilometers afgelegd en is ook niet tot in diep donker Afrika geweest. En de emotionele rollercoaster van duur gekocht naar afgedankt, voortvluchtig, en weer in liefde opgenomen heeft het zeker niet bereden.

De omweg die mijn shirt gemaakt heeft, is exemplarisch voor het leven in Zimbabwe. Dat merkten we toen we de dag na aankomst met de familie van Lesley op pad gingen. Nee, eigenlijk merkten we dat al eerder, toen we ons na de lange reis een beetje op wilden frissen. Hoewel het huis in een goede buurt staat en voorzien is van zwembad, jacuzzi, heel veel slaapkamers en verschillende badkamers, is een beetje water uit de kraan teveel gevraagd. Even fijn onder de douche lukte dus al helemaal niet. Zo nu en dan behaagt het de gemeente Harare en het waterbedrijf om een beetje water uit de kraan te laten stromen, een moment waarop alle emmers, bakken en teiltjes uit de nabije omgeving verzameld en gevuld worden. Dat moment viel helaas niet samen met ons bezoek. Volgens Kundi was de laatste keer dat er gedurende langere tijd stromend water beschikbaar was ergens in 2008. Daarom stonden er in de keuken grote vaten met water, die ergens bij een pomp in de buurt gehaald werden. Water om te drinken kocht de familie in de supermarkt en doorspoelen van de wc ging middels een emmertje water uit het zwembad, dat al een jaar niet schoon gemaakt was en alleen gevuld wordt als God het hemelwater genadig laat stromen. Ik las ergens dat Harare een van de weinige steden op deze aarde is, waar badkamerverhalen en waterperikelen een dagelijks terugkerend onderwerp van gesprek zijn aan de lunchtafel. Daar is niets van gelogen. Voor de lezer die nu denkt: en al die andere arme Afrikanen dan, die dagelijks uren moeten lopen voor een paar liter water op hun hoofd? Die zitten rond het middaguur niet aan een lunchtafel.

Dat is ook meteen de tegenstelling in Harare. Ondanks of misschien wel dankzij de omweg die we af en toe moesten maken tijdens de rondleiding - we zagen even verderop agenten enthousiast controleren: ‘ they want to make a plan, but we don’t like making plans’- zagen we uitgestrekte estates met miljoenenvilla’s (in waarde, niet in aantal) op prachtig aangelegde golfcourts. Daar dronken we cocktails en bestelden we luxe salades. Nouja, Kundi dan. Ze wilde graag afvallen en dat was een dapper streven gezien haar heerlijke Afrikaanse omvang. We kwamen langs grote shoppingmalls met een Hyper Spar, hippe telefoonwinkels en sushi bars. In de Food Lover’s Market bespoten de sprinklers de groente en het fruit om de vijf minuten om het vers te laten ruiken en fris te laten blinken. De airconditioning loeide de temperatuur naar een bijna koude twintig graden, zodat we de garnalen voor de lunch maar snel afrekenden.

En daarmee stuitten we op een ander probleem in Zimbabwe. Snel afrekenen gaat niet. Niet omdat we triljoentriljard Zimbabwaanse dollars moesten overleggen en het kassameisje vroeg of we daar misschien tweehondervijftigduizend dollar bij hadden, zodat ze mooi drie miljoen terug kon geven. In Zimbabwe wordt niet meer betaald met eigen munt. Er komen alleen nog groene biljetten van de grote vijand - de Verenigde Staten - uit de muur. Of desgewenst randen van de buren of yuan van de Chinese kameraden met hun identiteitscrisis. De grote opperidioot - Mugabe - heeft er echter niet aan gedacht om naast dollarbiljetten, ook muntjes in te voeren. Dat komt al die luxe supermarkten goed uit. Producten goedkoper dan een dollar zijn er niet te vinden. En mocht het totaal van je boodschappen toevallig uitkomen op een bedrag van $ 15,40 - wat zeer onwaarschijnlijk is omdat alles zo schandalig duur is - en je wilt met een twintig dollarbiljet betalen. Dan krijg je vier dollar terug en een beduimeld briefje waarop staat dat de winkel je nog 60 cent schuldig is en je altijd terug mag komen om het briefje om te zetten in klinkende supermarktproducten. Veel mensen hebben daar geen zin in, dus in Harare is het een vertrouwd beeld om mensen tijdens het betalen ineens driftig tussen de kauwgum en chocola bij de kassa te zien zoeken naar iets wat in de buurt komt van het bedrag dat de winkel hen schuldig is. Dat is nog eens marketing. Daar kunnen die vervelende Nestlé-opdringers met hun schreeuwerige stellages bij de Nederlandse supermarktkassa of de Ambi-purmeisjes die altijd het gangpad blokkeren nog een puntje aan zuigen.

Terug naar de ultieme omweg. Die ligt voor het paleis van Mugabe, midden in Harare. Van zes uur in de avond tot zes uur ’s morgens is de weg gesloten. Aan het begin en het eind staan grote slagbomen en in de bloemperken naast de wachthuisjes liggen militairen met grote geweren. Wie langs de weg stopt of autopech krijgt, is dubbel onfortuinlijk en wordt meteen gearresteerd. Als je er echt gevaarlijk uitziet wordt direct het vuur geopend. Passanten mogen niet te veel om zich heen kijken en het maken van foto’s en filmpjes is ten strengste verboden en kan ook resulteren in een fikse kogelregen. Zegt men. Ik snap dan ook nog steeds niet waarom Martijn steeds het oogje van zijn iPhone net boven het geopende raam uit moest steken terwijl we deze omweg bereden.

De rest van Zimbabwe leeft met een grote boog om deze weg en haar gestoorde bewoner heen. Door op allerlei verschillende manieren zelf water te regelen. Door lekker à capella verder te zingen als de stroomuitval de synthesizer de mond snoert tijdens het gospelconcert voor de vervallen buurtslijterij. Door het diploma hotel en catering voor 350 dollar te kopen bij de bevriende schooldirecteur wanneer je die nodig hebt om een werkvergunning in Zuid-Afrika te kunnen krijgen. Door lekker zelf muziek te maken in plaats van te luisteren naar de staatsomroep, die elk uur begint en eindigt met een lofzang op de grote leider. Door illegaal goudklompjes op te kopen van mijnwerkers die kleren komen kopen bij jouw kledingzaakje in de mijn, een handeltje die je hebt kunnen beginnen omdat je man een hoge baas is in de mijnindustrie. Ook door altijd bezig te zijn en doorgaans twee keer zo hard te lopen als de buren in Zuid-Afrika.

En tot slot door altijd vriendelijk te blijven, ook als je zelf niets hebt en er een stelletje dikke blanken op jouw armetierige marktje foto’s komt maken met hun veel te grote camera. Dan zegt een rechtgeaarde Zimbabwaan: ‘ that’s a very expensive camera’. Niet als in: dat is een hele dure camera en die ga ik van jou stelen want wij hebben zo weinig en jij hebt al zoveel. Maar meer van: dat is een hele dure camera. Wat mooi. En wat aardig dat je me daarmee op de foto zet, daar ben ik erg trots op. Mag ik nog eens kijken?

Met HalloBuitenland.nl kun je Sybrich in Zuid-Afrika echt goedkoop bellen!